Szyb Staszic

Historia obiektu

Wybierz przedział czasowy

  • Do kopalni „Fryderyk” sprowadzono jedną z pierwszych na Starym Kontynencie maszynę parową systemu Newcomen, która umożliwiała odwadnianie wyrobisk górniczych.

    Sprowadzenie maszyny parowej

    1787

  • 28 sierpnia 1796 roku wydrążono Szyb „Adolf” (obecnie „Staszic”) na głębokość 21 m, pełniący początkowo funkcję wentylacyjną oraz transportu urobku z pobliskich komór górniczych.

    Wydrążenie Szybu "Adolf"

    1796

  • Dzięki zastosowaniu maszyny parowej – piątej działającej wówczas na tym terenie – 21 października 1797 roku po raz pierwszy napełniono miejskie zbiorniki wodne na Rynku. Ten moment uznaje się za początek Miejskiej Sieci Wodociągowej w Tarnowskich Górach.

    Początek Miejskiej Sieci Wodociągowej w Tarnowskich Górach

    1797

  • Szyb „Adolf” pogłębiono do 48 m, zwiększając jego funkcjonalność w transporcie materiałów i wydobyciu wód podziemnych.

    Pogłębienie Szybu "Adolf"

    1814

  • Sztolnia stała się głównym kanałem odwadniającym kopalnię „Fryderyk”. Sztolnia miała długość 4568 metrów i umożliwiała doprowadzenie wód podziemnych do powierzchni.

    Drążenie pierwszego odcinka Sztolni Głębokiej Fryderyk

    1821–1834

  • Szyb był owalny w przekroju oraz przeznaczony dla 40‑calowej pompy parowej przeniesionej z Szybu „Reden”. Szyb pełnił funkcje transportowe i wentylacyjne.

    Zakończenie budowy Szybu „Maszynowego”

    1822

  • Szyb „Maszynowy” pogłębiono do 52 m w ramach przygotowań do budowy nowoczesnej stacji wodociągowej i rurociągu do Królewskiej Huty (dzisiejszego Chorzowa).

    Pogłębienie Szybu „Maszynowego”

    1874

  • Na głębokości 50 m powstała podziemna hala „A”, będąca częścią nowego zakładu wodociągowego. W hali umieszczono pierwsze pompy i elementy infrastruktury hydraulicznej.

    Powstanie podziemnej hali „A”

    1883

    • Zarząd Prowincji Śląskiej uruchomił Stację Wodociągową przy Szybie „Adolf” (niem. Wasserwerk Adolfschacht). Zakład stał się największym źródłem wody dla miasta i regionu przemysłowego, w tym dla Królewskiej Huty. Początkowo korzystano wyłącznie z wody z Głębokiej Sztolni Fryderyk.
    • 18 października 1884 r. uruchomiono pierwszy rurociąg, który pompował wodę do Królewskiej Huty.

    Uruchomienie Stacji Wodociągowej przy Szybie "Adolf"

    1884

  • W Szybie „Maszynowym” wydrążono studnie artezyjskie umożliwiające pozyskanie wód triasowych. Pierwszą w maju 1885 r. na głęb. 200 m., drugą w 1888 r. na głęb. 170 m, trzecią w 1893 r. na głęb. 203 m (przy Szybie „Pomoc Szczęściu”), czwartą w 1903 r. na głęb. 167 m.

    Wydrążenie studni artezyjskich

    1885-1903

  • Oddano do użytku podziemną halę „B” wraz z trzema nowymi pompami, wzmacniając zdolności przepompowe zakładu. Hala zlokalizowana była prostopadle do hali „A”.

    Powstanie podziemnej hali „B”

    1893

    • Wybudowano nadszybia, kotłownię i warsztat oraz podziemną halę „C” na poziomie -70 m. Umieszczono w niej najgłębsze pompy w kompleksie. Zbiornik betonowy zbudowany na poziomie -54 m umożliwiał magazynowanie wody przed tłoczeniem na powierzchnię.
    • Uruchomiono rurociąg do Chropaczowa, Radzionkowa i Zabrza.
    • Zamontowano zespół pompowy nr 2 z maszyną parową w hali „B”. Szyb „Adolf” pogłębiono do 72 m, a w nadszybiu zainstalowano nową maszynę wyciągową z napędem zębatym.

    Dalsza rozbudowa Stacji Wodociągowej

    1901-1903

  • Rozbudowano kompleks o portiernię, łaźnię, stację transformatorową, budynki administracyjne, magazyn żelaza, siłownię elektryczną i przepompownię. Powstała nowoczesna infrastruktura wspierająca działanie całego zakładu.

    Powstanie nowoczesnej infrastruktury

    1926

  • Przeprowadzono elektryfikację hali pomp, co znacznie zwiększyło wydajność zakładu.

    Elektryfikacja hali pomp

    1929

  • Przeprowadzono kolejne modernizacje zakładu, w tym elektryfikację całości infrastruktury, które pozwoliły utrzymać sprawność Stacji i sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu na wodę.

    Kolejne modernizacje zakładu

    1940-1970

  • Oddano do użytku budynek pompowni przy rurociągu z Miedar, rozszerzając zasięg dostarczania wody w regionie.

    Uruchomienie pompowni w Miedarach

    1999

  • 3 sierpnia 2016 roku Stację Wodociągową „Staszic” wpisano do rejestru zabytków nieruchomych (nr A/464/2016). Objęto tym samym ochroną wszystkie budynki i podziemne hale wraz z wyposażeniem.

    Wpisanie do rejestru zabytków nieruchomych

    2016

  • Wejście do Szybu z napisem Szczęść Boże.

    9 lipca 2017 roku cały kompleks, w tym Głęboką Sztolnię Fryderyk i systemy wodociągowe, wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako unikatowy przykład przemysłowego dziedzictwa Górnego Śląska w ramach wpisu “Kopalnie rud ołowiu, srebra i cynku wraz z systemem gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach”.

    Wpis na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO

    2017

  • 24 kwietnia 2024 roku uchwałą Rady Miejskiej w Tarnowskich Górach utworzono samorządową instytucję kultury „Szyb Staszic w Tarnowskich Górach” jako wspólną instytucję kultury Miasta Tarnowskie Góry, Województwa Śląskiego i Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej.

    Powołanie instytucji „Szyb Staszic w Tarnowskich Górach”

    2024